นับตั้งแต่สมัยแรกๆ ของยุคภาพยนตร์ ผู้ทำหนังก็สังเกตเห็นแล้วว่าภาพของล้อที่หมุนอยู่บนจอนั้นผิดปกติ ผู้ชมมักจะเห็นว่าล้อหรืออะไรก็ตามที่หมุนๆ ในภาพยนตร์กำลังหมุนวนไปในทางตรงข้ามกับที่ควรจะเป็น ปรากฏการณ์นี้เรียกว่าปรากฏการณ์ล้อรถม้า” (wagon-wheel effect) เนื่องจากมันเห็นได้ชัดในกรณีของล้อรถม้าหรือพาหนะอื่นที่มีล้อวงใหญ่ๆ และนอกจากล้อรถแล้ว ภาพลักษณะเดียวกันนี้ก็ยังสังเกตเห็นได้จากกรณีของใบพัดเครื่องบิน ใบพัดเฮลิคอปเตอร์ หรือแม้แต่พัดลม

ภาพลวงตาของปรากฏการณ์ล้อรถม้าเกิดขึ้นเพราะกล้องถ่ายทำภาพยนตร์บันทึกภาพด้วยอัตรา 24 หรือ 25 เฟรม/วินาที หากล้อหมุนด้วยความเร็ว 25 รอบ/วินาที กงล้อก็จะหมุนมาอยู่ในตำแหน่งเดิมทุกๆ เฟรม ภาพที่เล่นบนจอก็จะเสมือนว่าล้ออยู่นิ่งๆ ไม่ได้หมุนเลย

แต่หากล้อหมุนด้วยความเร็วน้อยกว่า 25 รอบ/วินาทีการหมุนของล้อก็จะวิ่งครบรอบไม่ทันรอบเฟรมของกล้องถ่ายทำภาพที่ออกมาจึงเหมือนกับว่าตำแหน่งเชิงมุมของกงล้ออยู่หลังตำแหน่งในเฟรมก่อนหน้าเมื่อฟิล์มภาพยนตร์ถูกฉายเป็นภาพต่อเนื่องบนจอสมองเราก็จะแปรผลว่ามันคือภาพของล้อที่กำลังหมุนถอยหลัง

นอกจากนี้ยังมีภาพลวงตาที่คล้ายกับปรากฏการณ์ล้อรถม้าที่สามารถเกิดขึ้นได้ในห้องที่มีหลอดไฟฟลูออเรสเซนต์ เนื่องจากหลอดฟลูออเรสเซนต์ไม่ได้เปล่งแสงออกมาอย่างต่อเนื่อง แต่มันจะปล่อยแสงกะพริบๆ ด้วยอัตรา 100 ครั้ง/วินาที โดยปกติตาของเรามองไม่เห็นการกะพริบนี้ แต่หากว่าในห้องนั้นมีใบพัด เช่น พัดลม หมุนอยู่ด้วยความเร็วรอบเท่ากับการกะพริบของหลอดไฟ เราก็จะเห็นคล้ายกับว่าใบพัดของพัดลมหยุดนิ่งอยู่กับที่

Related Post

ทำไมล้อรถในภาพยนตร์ถึงหมุนกลับหลัง ?