ในฝูงปลา ปลาแต่ละตัวในฝูงจะเคลื่อนที่ติดกับตัวอื่นอยู่ตลอดเวลา มันทำอย่างนี้ได้เพราะปลามีประสาทสัมผัสที่ไวและอยู่ใกล้กันทั้งยังตอบสนองรวดเร็วอีกด้วย ดังนั้นมันจึงปรับตัวรับกับการเปลี่ยนทิศของปลาตัวอื่นแม้เพียงเล็กน้อยได้

การมองเห็นอาจเป็นประสาทรับรู้ที่สำคัญที่สุดของปลาในฝูง แต่อวัยวะรับสัมผัสตามลำตัว (เรียกว่าเส้นข้างตัว) ก็สำคัญด้วยเหมือนกัน มันทำให้ปลารับรู้การเคลื่อนไหวของตัวอื่นและตอบสนองเปลี่ยนแปลงได้อย่างรวดเร็ว กระนั้นการชนกันของปลาก็ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ แต่สำหรับปลาแต่ละตัวสิ่งที่พวกมันต้องพยายามหนักที่สุดไม่ใช่พยายามไม่ชนกัน แต่เพื่อให้ไม่หลุดออกไปจากฝูงเพราะช่วยให้พ้นจากการโจมตีของสัตว์ผู้ล่า

ส่วนใหญ่แล้ว ปลาจะว่ายน้ำอยู่ด้วยกันเป็นฝูงทั้งใหญ่และเล็กในหลายช่วงของชีวิต บ่อยครั้งที่ฝูงปลารวมกันหลวมๆ แต่ราวครึ่งหนึ่งของปลากระดูกแข็งทั้งหมดจะรวมตัวกันเป็นกลุ่มภายใต้สภาพแวดล้อมบางอย่าง แล้วแสดงออกว่ามีพฤติกรรมแบบฝูงปลาเพื่อหาอาหารหรือปกป้องตัวเองจากการโจมตีของผู้ล่า

พฤติกรรมแบบฝูงปลา หมายถึง ปลาจะเคลื่อนไหวเป็นระเบียบสูงและพร้อมเพรียงกันจนดูเหมือนฝูงปลานั้นเป็นสิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งซึ่งมีตรรกะการเคลื่อนไหวของตัวเอง รูปร่างของฝูงปลาแตกต่างหลากหลายมากขึ้นอยู่กับเป้าประสงค์ ฝูงปลาอพยพมักจะเคลื่อนที่เป็นรูปลิ่ม เพราะรูปร่างแบบนี้จะเป็นไปตามหลักอุทกพลศาสตร์จึงประหยัดพลังงาน ฝูงปลาอาจมีขนาดใหญ่มาก ฝูงปลาวงศ์ Clupeids (ปลาจำพวกเฮร์ริ่งหรือซาร์ดีน) อาจมีจำนวนหลายร้อยล้านตัว

ประสาทสัมผัสหลายอย่างเป็นตัวกำหนดทิศทาง

ปลาใช้เส้นข้างตัว ตา และหู เพื่อควบคุม ทิศทางการว่าย เส้นข้างนั้นไวต่อสัมผัสมากจนตรวจจับได้แม้การเคลื่อนไหวเล็กน้อยในน้ำที่ล้อมรอบ เช่น ความปั่นป่วนของน้ำที่มาจากปลาตัวอื่นๆ

1. ในปลากระดูกแข็ง เส้นข้างตัวอาจเป็นรูขนาดเล็กเรียงเป็นแนวไปตามด้านข้างของลำตัวและบนหัว

2. น้ำสามารถผ่านรูไปถึงระบบท่อขนาดเล็กที่เป็นกระดูกแข็งหรือเกล็ดได้

3. ในระบบท่อจะมีอวัยวะรับสัมผัสที่เรียกว่า นิวโรมาสต์ ซึ่งประกอบด้วยเซลล์ขนที่มีด้านบนคล้ายเจล เซลล์ขนนี้จะตรวจจับความเปลี่ยนแปลงของแรงดันน้ำในระบบท่อ

4. ข้อมูลของแรงดันน้ำจะถูกส่งไปตามระบบประสาทจนถึงระบบประสาทส่วนกลาง จากนั้นจะประมวลผลและอาจทำให้ปลาเปลี่ยนทิศการว่าย

ตา: การมองนั้นสำคัญมากสำหรับฝูงปลา การวิจัยชี้ว่าปลาที่ตาบอดไม่อาจรวมฝูงได้

หู: ในปลารวมฝูงบางชนิด การลอยตัวนั้นสัมพันธ์กับหู พวกมันจึงตอบสนองต่อเสียงที่เกิดจากปลาตัวอื่นได้

ตำแหน่ง : ปลาที่อยู่วงนอกสุดได้อาหารก่อน แต่กลับกัน มันจะอ่อนไหวต่อการโจมตีและใช้พลังงานในการว่ายน้ำสูงกว่า

สีสัน : ปลาที่รวมฝูงมักจะเป็นปลาสีเงิน ซึ่งทำให้เห็นตัวอื่นในฝูงได้ง่าย

หาอาหาร : ฝูงปลานั้นว่ายหาอาหารในพื้นที่ขนาดใหญ่ได้ดีกว่าปลาแต่ละตัว โดยเฉพาะถ้าอาหารมีลักษณะเป็นก้อนใหญ่

รูปร่างของฝูงปลา : ฝูงปลานั้นสะดุดตาและอาจดึงดูดผู้ล่าจากที่ไกลได้ แต่รูปร่างอาจดูเหมือนสัตว์ทะเลขนาดใหญ่ เช่น วาฬได้ จึงทำให้ผู้ล่าอื่นล่าถอยไป

ผู้นำ : แม้ฝูงปลาจะไม่มีผู้นำ แต่ปลาที่มีประสบการณ์มักทำหน้าที่เป็นผู้นำฝูง ดังนั้น การรวมฝูงจึงมีประโยชน์เป็นพิเศษต่อลูกปลา

ป้องกันตัว  : ถ้าปลาตัวหนึ่งในฝูงเห็นผู้ล่า ความกระวนกระวายจะแผ่ออกไปทั่วทั้งฝูง จึงเกิดผลเป็นการเตือนภัย ปลาจะว่ายชิดกันยิ่งขึ้นและเปลี่ยนรูปแบบเร็วขึ้นทำให้ผู้ล่าสับสน

Related Post

เวลาปลาว่ายในฝูงใหญ่…ทำอย่างไรถึงไม่ว่ายชนกัน?